Na de uitzending kreeg ik veel berichten van Nederlandse mannen over mijn bijdrage over internationale vrouwendag in Egypte. Sommigen leefden erg mee met de ambities van Arabische vrouwen en hopen met mij dat vrouwen er in slagen hun rechten te krijgen. Ik las ook hoe een paar twitteraars zich storen aan mijn optimisme. Hoe kan ik niet zien dat het nooit wat wordt met die Arabische wereld. Islam, armoede en gebrek aan kennis zullen er voor zorgen dat vrouwen altijd tweederangsburgers blijven. Alsof ze me willen vertellen dat Arabieren gewoon anders zijn dan wij, en daarom minder recht en kans op een waardig bestaan hebben.
Na de Arabische lente volgt altijd een hete zomer. Verandering na dertig jaar dictatuur van Mubarak zal veel onrust en onzekerheid veroorzaken. Bovendien heeft zijn vrouw, Suzanne Mubarak, de vrouwenzaak gemonopoliseerd om aan het Westen te laten zien dat Egypte echt modern is. Waardoor vrouwenrechten nu iets van het oude regime lijkt te zijn. Egypte is een hele traditionele samenleving waar religie en culturele tradities inderdaad vaak vrouwen op achterstand zetten. En sommige mannen willen gewoon niet dat vrouwen rechten krijgen. Ook ik schrik van de recente beelden van clashes tussen het tuig dat Mubarak mist en vrouwen die voor hun rechten opkomen.

Toch is er ook een ander verhaal; dat van de honderd vrouwen die op de lijst staan van meest invloedrijke vrouwen in de Arabische wereld. Als zakenvrouw, journalist, schrijfster, internationaal diplomaat, bankier en schrijfster zetten zij zich al jaren in om hun landen een betere plek te maken, voor vrouwen, mannen en vaak ook religieuze minderheden. Hun werk verdient steun en aandacht en geen doemdenken.

In de uitzending noemden we de nummer 1 Sheikha Lubna uit de Verenigde Arabische Emiraten en nummer 88, onze eigen Laila Abid. Volgende week hoop ik de nummer 73 in Caïro te ontmoeten. Isra Abdel Fatah begon in 2008 de 6 April groep op Facebook om een staking van staalarbeiders te steunen. Ze heeft er twee weken voor in de gevangenis gezeten. Inmiddels is zij samen met haar groep een van de steunpilaren van het nieuwe Egypte. In de week van 21 maart is ze in Nederland en geeft ze lezingen voor een breed publiek. Wellicht ook aan tafel bij Jeroen en Paul?

Bekijk hier de hele uitzending.

Dan maar niks meer zeggen met z’n allen over de geestestoestand van kolonel Khadaffi . Of over de drie gegijzelde Nederlandse militairen in Libië? Premier Mark Rutte verzuchtte wel een eigen mening te hebben over al die meningen van anderen over Libië. Maar hij wil z’n mening over andermans meningen pas ventileren na een goede afloop. Hij bedoelde natuurlijk dat hij al dat gepraat over Khadaffi en de gijzelaars eigenlijk maar niks vond. De vaderlandse pers mag zich aangesproken voelen, ik mag me aangesproken voelen, alle andere deskundologen mogen zich aangesproken voelen. En ook een beetje oud-minister Ben Bot, want die vond de Libische beschuldiging dat de marinehelikopter betrokken was bij abjecte spionage maar onzinnig.

Ik kan me dergelijk gesublimeerd ongenoegen wel voorstellen. Maar mogen we nu wel of niet publiekelijk bevestigen dat de Libische leider een i***t is? (U mag het zelf invullen, ‘idealist’ kan hier óók)? Aan de stamtafel van Pauw  & Witteman betoogde Hans van Baalen: ‘Tripoli luistert mee!’ Hij wilde zelf niet al te veel zeggen. Behalve dan dat Khadaffi op hem niet altijd even rationeel overkwam. Ik kan me de positie van Hans van Baalen heel goed indenken, als Nederlands politicus die ook nog eens in internationale fora optreedt. Zou ik ook doen. Toch een kanttekening. Van Baalen trok een parallel met de docufilm Death of a princess. Helaas konden we deze gesprekslijn in de uitzending niet verder uitwerken. Voor wie het niet meer weet: begin jaren tachtig verscheen een Brits-Amerikaans docudrama over de dood van een Saoedi-Arabische prinses. Ze was geëxecuteerd wegens vermeend overspel. De Saoedische regering reageerde woedend op het filmische epos en dreigde met hel en verdoemenis als iemand het waagde de film uit te zenden. De NOS trok zich daar niets van aan, ondanks druk van de Nederlandse regering en het bedrijfsleven. De koopman dreigde immers orders kwijt te raken! Zoals viel te voorspellen, liep het uiteindelijk af met een oliesisser. De relaties waren al snel weer min of meer normaal. Een oude wet ging op: diplomatieke woede is zelden eeuwig.

Is de ‘Zwitserse affaire’ dan niet een treffender voorbeeld? In 2008 arresteerden de Zwitsers Khadaffi’s zoon Hannibal. Deze had in een Geneefs vijfsterrenhotel enkele personeelsleden stevig mishandeld. Khadaffi nam als represaille twee onschuldige Zwitserse zakenlieden in gijzeling, met het excuus dat hun visumpapieren niet in orde zouden zijn. De Zwitserse regering ging diep door het Alpenstof. De Zwitserse media en deskundigen maakten intussen publicitair gehakt van Khadaffi, zijn zoon en de ‘laffe’ Zwitserse overheid. Het Zwitserse equivalent van ‘schande!’ echode tussen de berghellingen. Voor de onderhandelingen maakten de mediawoede en alle meningen van deskundigen weinig uit. Een deal leek in de maak. Tót een Zwitserse krant de weinig vleiende politie-mugshots publiceerde die de Geneefse politie bij Hannibals arrestatie had gemaakt. Dát nu was precies tegen het zere been van de familie-Khadaffi. De Zwitsers moesten nóg dieper door het stof – het leek wel Mont Blanc-tunnel revisited – en betaalden uiteindelijk bijna een miljoen aan losgeld.

Waarom reageerden de Khadaffi’s zo fel op de foto’s? Niet omdat de Zwitserse media of de rest van de wereld hem uitmaakten voor i***t, vermoed ik. De hele wereld maakt hem namelijk al jaren voor van alles en nog wat uit: ‘dolle hond’, ‘de waanzinnige van het Midden-Oosten’, en nog wel erger. Toch sloot diezelfde Khadaffi de afgelopen jaren lucratieve deals met dezelfde landen die hem zo beledigd hadden. Khadaffi reageerde in dit specifieke geval zo fel omdat de eer van zijn familie op het spel stond. Dáár mag je niet aankomen. Tripoli luistert mee, inderdaad. Maar het Libische oor richt zich op Den Haag en minder op de tafel van Pauw & Witteman, hoe gedegen en onderhoudend het programma ook wordt gemaakt.

Tegenover Libië en de gijzelingscrisis is eigenlijk elk ander onderwerp een bijzonder contrast. In de uitzending liet cabaretier Wilfried de Jong zich van een interessante achterkant zien op de voorkant van zijn boek De Man en zijn fiets. De link met het anatomische poppetje dat de Pauw & Witteman-tafel sierde is dan snel gelegd. Ik begreep achteraf dat het poppetje afkomstig was van de V&D. Toch weer net even iets anders dan de roemruchte V&D-rookworst, hoewel juist dit laatste item dan weer leek te ontbreken aan het poppetje. Ook dit onderwerp – naar aanleiding van het boek Nier te koop, baarmoeder te huur over de handel in menselijke ‘onderdelen’ – boeide. Bekroop u ook die typische dilemma-emotie (Marcel van Dam had hier wel raad mee geweten!), gekoppeld aan een zeker gevoel van moreel ongemak? Misschien heeft dat gevoel iets te maken met ruim tweehonderd jaar Verlichtingsdenken. We beschouwen de mens en zijn lichaam intussen als absoluut onschendbaar. Een ander mag er dus niet zo maar aankomen: we beschikken zélf over ons vlees en bloed. Menselijke onderdelen wegschenken na het overlijden om anderen te helpen, dat is nog wel OK. En een nier afstaan voor een familielid, daar heeft niemand problemen mee. Maar voor puur geldelijk gewin? Nee.

Deze terughoudendheid is fascinerend. Als we zélf mogen beschikken over ons lichaam, waarom zouden we er dan geen handeltje mee mogen drijven? Dat bepalen we dan toch zélf? Sterker nog, zo’n redenering sluit naadloos aan bij het liberalisme – en het bijbehorende dogma van de vrije markt – dat zo goed samengaat met het Verlichtingsdenken. Maar deze anatomische Rubicon willen onze overheden niet oversteken, overigens met ons aller instemming. Handelen in menselijk vlees voor geld, nee, dat vinden we toch onkies. In zekere zin is dit een ‘luxeprobleem’: westerse maatschappijen zijn welvarend genoeg om niet in menselijke onderdelen te hóeven handelen (uitzonderingen daargelaten natuurlijk, een ejaculaat of draagmoederschap is intussen al zowat deel van de inburgeringscursus in Nederland…). In collectief denkende maatschappijen ligt dit vaak anders. Daar wordt het offer nodig geacht om een beter leven voor gezin of familie te verwerven. Bij gebrek ander bezit, is het lichaam dan voor de hand liggende handelswaar. Misschien kunt u zich de hartverscheurende beelden van het hoopje vrouw nog herinneren die tijdens de uitzending werden getoond. Ze had net negen maanden lang haar baarmoeder uitverhuurd en een kind gebaard. De nieuwe ‘eigenaren’ beloofden nog wel een mooi fotootje te zullen laten maken en toe te sturen… Schokkend, maar het leverde wel een nieuw huis en een stukje toekomst op.

Bekijk hier de hele uitzending.

Het was mij een eer uitgenodigd te worden door de VARA om gast te zijn bij het praatprogramma Pauw & Witteman. Aanleiding daarvoor was dat ik vorige week zaterdag door de S.A.S. gered ben met een Hercules C-130 uit de Libische woestijn. Het nieuws dat 3 Nederlandse mariniers gevangen zijn genomen in Sirte overschaduwde de hele situatie. Voorzichtigheid is geboden met meningen en uitlatingen over deze kwestie. Dit kan de bespoediging van de vrijlating negatief beïnvloeden.

Ook wil ik nog even terugkomen op onze actie die wij hebben opgezet ten behoeve van de Libische mensen die ons zo ontzettend goed geholpen en beschermd hebben tijdens deze nieuwe revolutie. Wij dragen hen een warm hart toe. Deze mensen verdienen beter. Zij zijn op dit moment geheel van de wereld afgesloten en hebben onze hulp dringend nodig. Schaarste van voedsel en medicamenten dreigt. Vandaar deze collecte die wij voor hen hebben opgezet. Graag verwijzen wij u naar de site www.shakran.nl daar word o.a. het rekeningnummer vermeld waar men een donatie kan doen. Met dat geld willen wij de eerste levensbehoeften kopen zoals medicamenten en voedsel.

Bekijk hier de hele uitzending.

Als freelance schrijvend journalist ben ik niet gewend aan tv. Op weg naar restaurant Mevrouw Meijer in 010 werd ik, 3,5 uur voor het programma begon, gebeld. Of ik John Galliano had ontmoet? ‘Ja’, zei ik, ‘een paar keer’. Daarna volgde de hamvraag. Of ik alles in de steek wilde laten om me per taxi naar 020 te laten brengen om deel te nemen aan het programma. Ik wilde wel, maar durfde niet.
‘Stom Kuip, je moet dit doen’, zei mijn gezelschap. Dus na drie oesters, een glas champagne en een oeuf poché werd ik door een limo opgehaald. ‘Gewoon jezelf zijn’ zei Kim, mijn chauffeur over de zenuwen die mijn lijf beroerden.

Jeroen zat al in de schmink, Paul was gekortwiekt, zijn haren lagen nog onder de stoel. De visagiste draaide al 25 jaar mee, dus die wist hoe een tv-hoofd eruit moest zien. Ze maakte me knapper, ook al vond ik mijn haar nog een ongewassen zooitje, maar die look is een trend, dus niet zeuren.

In de studio trof ik een mannengezelschap, zoals het Pauw & Witteman betaamt. Tussen Libië en de verkiezingsuitslagen paste mijn onderwerp als luchtige verpozing, ook al vond Frits Wester het te erg dat wij fashionistas ons opwinden over Galliano’s ontslag terwijl het Midden-Oosten in de fik staat. Ja, zo kende ik er nog wel een paar. Eten doen we ook, terwijl een groot deel van de wereld armoe lijdt. Duhhuhh….
Het wil er nog steeds maar moeilijk in dat mode onbewust zo dichtbij jezelf staat dat het aan ijdelheid wordt gekoppeld en daardoor een zekere gêne kent. Maar ik heb toch mooi onthuld dat het pak van Frits Wester geen C&A-tje is.

Het meest verbazingwekkend vond ik de tientallen reacties en twitters van vrienden, familie, verre kennissen en wildvreemden na de uitzending. Van ‘geweldig Kuip’ en ‘natuurtalent’ tot ‘zij hakkelde als Colin Firth in King’s speech’ en ‘hoe kun je modejournalist zijn met een bos stro op je kop’.
De magie van tievie is leuk….

Mensen voeren allerlei redenen aan om naar Boer Zoekt Vrouw te kijken. Het is emo-tv, het is een datingprogramma, het is iets met Yvon Jaspers, het is een goed opgebouwd verhaal met een klassieke spanningsboog.

Allemaal waar. Maar meer programma’s hebben deze ingrediënten. Waarom trekt precies een programma over boeren zo exorbitant veel kijkers? Dat is het soort vraag dat mij ook heel vaak is gesteld, n.a.v. de grote belangstelling voor mijn roman Dorsvloer vol confetti. Vandaar dat ik te gast was bij Pauw en Witteman.

Ik heb heel veel lezers gesproken, en die zeiden haast altijd: het is zo herkenbaar en het is zo echt, precies dat wat mensen ook altijd van Boer Zoekt Vrouw zeggen.

De vraag is natuurlijk, waarom vinden we die herkenbaarheid en die authenticiteit zo fijn? Dat wilde ik op televisie uit gaan leggen. Ik had een soort college voorbereid.

Maar zo werkt het niet aan tafel bij Pauw en Witteman. De presentatoren willen zelf ook af en toe iets zeggen. De ruimte die ik voor hun had ingecalculeerd was net genoeg, om een keer of drie iets te beamen, ‘juist’ te zeggen, of ‘goh wat interessant!’

Dus liep het die donderdag allemaal een beetje anders dan ik had gedacht. En als ik het terugzie, dan denk ik: het is toch waar wat ze zeggen over televisie. Je krijgt er een paar kilo bij en dat gaat er van je IQ weer af.

Opeens ging het niet over de vraag waarom er zoveel mensen kijken naar BZV, maar waarom ík ernaar kijk, en de aanwezigheid van Bart Chabot dwong me meteen in de rol van voorvechter van het platteland. Maar als ik zelf echt zo vreselijk van het platteland zou houden, dan was ik er misschien wel blijven wonen.

Mijn aanwezigheid bij Pauw en Witteman leek me een mooie kans om van het imago af te komen van ex-gereformeerd meisje dat een verslag van haar jeugd heeft geschreven. Van een verslag is geen sprake, mijn boek speelt zich alleen maar af in het milieu waarin ik ben opgegroeid. Wie het leest als een gereformeerde zedenschets mist de essentie van de roman, namelijk hoe het hoofdpersonage de kracht van verhalen ontdekt, en hoe ze niet genoeg heeft aan dat Ene Verhaal dat in haar wereld als de enige Waarheid wordt erkend.

Geen idee of mijn imago door mijn optreden bij Pauw en Witteman is veranderd. Wellicht is het accent verlegd: van ex-gereformeerd naar ex-agrarisch. Het is eigenlijk ook allemaal best.

Grappig hoe mensen ontroerd raakten toen ik een passage voorlas over een vader en zijn dochter in de melkstal. De romantiek van het platteland, puur natuur. Maar hoe natuurlijk zijn koeien in een melkstal eigenlijk, met een zuiginstallatie aan hun uiers?

Iedereen is trouwens aardig, daar. Bij de redactie, de schmink, aan tafel.

Jeroen rook lekker, dat zie je nooit op tv. Van Paul wil ik nog weten wat hij voor lelijks deed, als jongetje in die sloot. Hij zei het alsof iedereen wel weet wat voor lelijks je zoal in sloten doet, maar voor mij als boerendochter is een droge sloot nog gewoon de plek waar je je eerste zoen oploopt.

Bekijk hier de hele uitzending.

Ik geloof niet dat ik lieg als ik zeg dat ik de mens de leukste diersoort vind. Ik heb zelfs oog gekregen voor de schoonheid van de ouderdom: oudere dames die met de drift van een jong meisje op zoek zijn naar de waarheid. Oudere mannen die met een diepe bromstem de wereld gerust willen stellen. Maar aan tafel  bij Jeroen en Paul kreeg ik het toch even benauwd van de vechtlust van Sonja Barend. Ik ben bang voor discussies, dus ik hield me er buiten. Maar na afloop zei ik tegen Sonja: “Als je zo lelijk tegen mij gedaan had, dan hadden we ruzie gekregen. “Dat vond ik gedurfd  van mezelf, maar Sonja begon te stralen en riep: “Dat zou leuk geweest zijn! “Ze keek echt vrolijk. Ze was ontroerend. Even ontroerend als Opstelten.

Bekijk hier de hele uitzending.

Maandagavond dacht ik rustig naar huis te rijden na een interessant zeewiersymposium (de groenten van de toekomst) in Den Haag. Het werd de ‘alles is anders show’, want ik werd gebeld door Barbara van Genne (PINK! En VierVoeters) met het verzoek of ik morgenavond woordvoerder zou willen zijn van de orka-coalitie in een debat met de dierenarts van het Dolfinarium. Ruim een half jaar geleden werd een zieke en vermagerde babyorka met speciale toestemming van het ministerie van LNV door het Dolfinarium Harderwijk gevangen. Het dier werd onderzocht en zou spoedig aansterken en veel in gewicht toenemen. In de ontheffing van LNV stond nadrukkelijk dat dit alleen mocht, mits het dier daarna weer uitgezet zou worden in het wild.

Orka´s zijn sociale dieren en daarom dient men uitzetting in zee te doen bij de familie van de inmiddels Morgan genoemde orka. Zoals vaak met dit soort zaken, zijn natuur- en dierenbeschermingsorganisaties dan ook zeer alert of er wel alles aan gedaan wordt om het dier voor te bereiden op terugkeer naar zee. Wat schetste dan ook onze verbazing, toen vijf weken na de vangst van Morgan publiek toegelaten werd. Dit is precies wat je dus NIET moet doen (volgens heel wat wetenschappelijke documenten). Daarom werd de orka-coalitie opgericht door PINK!, VierVoeters, DolphinMotion, BiteBack, EDEV en de Sea First Foundation. In alles wekte het Dolfinarium de indruk dat zij al heel snel besloten had dat Morgan NOOIT terug zou keren naar haar familie. Toen ook de Free Morgan Group, bestaande uit ruim 40 internationale wetenschappers, werd opgericht en een advies voor uitzetting werd geformuleerd in de vorm van een vier-fasenplan, werd dit plan niet gehonoreerd, maar werden in plaats daarvan zeven “experts” door het dolfinarium aangewezen om advies uit te brengen. Dit advies luidde: NIET UITZETTEN, want dan gaat Morgan dood. De orka-coalitie eist nu, desnoods via de rechter, dat er op zijn minst een poging gedaan wordt om Morgan bij haar familie te krijgen conform het plan van de wetenschappers, verenigd in de Free Morgan Group. Het handelen van het Dolfinarium is in onze ogen onacceptabel en als het aan hen ligt zal Morgan de rest van haar leven in gevangenschap – al of niet met soortgenoten – doorbrengen. Wie wil weten wat dat voor orka´s en dolfijnen – door wetenschappers als “non-human-persons” betiteld – betekent, vraagt bij de WSPA in Den Haag het document op: The Case against MARINE MAMMALS in CAPTIVITY en zal daarna huilen…

Bekijk hier de hele uitzending.

Vlak voor de uitzending van Pauw & Witteman op 2 februari sprak ik mijn Egyptische vriend Khaled. We kennen elkaar al sinds mijn tijd als diplomaat in Egypte eind jaren negentig. Khaled is een bevlogen journalist die al een tijd in New York werkt. Toen eind januari 2011 de dag van woede werd aangekondigd in Cairo, poste hij op zijn facebook wall dat hij terug zou vliegen naar Egypte. Hij wilde erbij zijn, hij wilde ooggetuige zijn van de omwenteling waar hij al decennia op wacht. Hij was totaal verbaasd over de grote massa’s mensen die vreedzaam demonstreerden. Ik zag om de paar minuten updates van Khaled op facebook die hij doorbelde aan een gezamenlijke vriend in New York. Want het internet was helemaal afgesloten in Egypte. Op die dag kreeg ik hem niet te pakken. Dat lukte wel op de dag dat het Bevrijdingsplein een slagveld werd tussen vreedzame demonstranten en gespuis dat zich voordeed als Mubarak aanhangers, maar eigenlijk ordinaire huurlingen waren. Klassieke methodes werden uit de kast getrokken: intimidatie, machtsmisbruik en geweld. Veel Egyptenaren kennen dit gedrag al dertig jaar, alleen keek de wereld nu toe en zag de stuiptrekkingen van een dictatuur. Khaled moest keihard gillen om boven het enorme lawaai uit te komen. Ik kon hem nauwelijks verstaan. Maar hij hoorde mijn oproep wel: ik spreek straks bij een heel invloedrijk Nederlands tv-programma met meer dan een miljoen kijkers. Welke boodschap heb je voor Nederland.  Toen hoorde ik zijn schreeuw luid en duidelijk: jullie  mogen ons nu niet in de steek laten, dit is onze roep om vrijheid.

Meteen na de uitzending stroomden de reacties binnen van vrienden, oude bekenden en totale vreemden. Ze voelden zich aangesproken door het verhaal van Khaled. Inmiddels had ik op mijn facebook pagina gezien dat Khaled was opgepakt. Zoals vele andere Egyptische en buitenlandse journalisten werd het hem ook onmogelijk gemaakt om verslag te doen van de poging om de demonstranten met veel geweld weg te jagen. Het duurde een paar uur voor ik via een mailtje te horen kreeg dat Khaled weer vrij was. Ik kan hem weer niet bereiken. Maar ik weet zeker dat hij daar nog steeds rondloopt in het centrum van Caïro. En hij voelt vast dat er vele Nederlanders met hem meeleven en hem en zijn mede-demonstranten die bevrijding op dat plein in Caïro van harte toewensen.

Bekijk hier de hele uitzending.

Donderdagavond, 27 januari 2011. Ik mag het verhaal vertellen over Understanding Life! en mijn betrokkenheid bij de ziekte kanker bij Pauw en Witteman. Heel mooi en heel goed.

Kanker is sinds 7 januari 2005 een onlosmakelijk deel van mijn leven geworden. Ik kom er niet los van, maar wil dit ook niet meer. Ik heb mij voorgenomen de dankbaarheid die in mijn zit, te combineren met de kracht die ik heb en dit in te zetten voor mensen die het hard nodig hebben. Mijn behandelingen in het AMC en UMCU zijn zo goed en succesvol geweest. Mijn artsen en verpleegkundigen zijn zo geweldig geweest. Dit moeten meer mensen krijgen. Iedereen heeft recht op de beste behandelingen die we in ons rijke Nederland hebben mogelijk maken. Niet alleen ik, die toevallig in twee van de beste ziekenhuizen van Nederland terecht ben gekomen.

Understanding Life! gaat het antwoord geven op de vraag hoe kanker zich moet ontwikkelen van een dodelijke naar een chronische ziekte. Een ziekte waar je mee kunt leven en bovendien met een goede kwaliteit van leven. Een enkeling is nog sceptisch. Een enkeling is nog cynisch. Die doen gewoon niet mee en laten we aan de kant staan wachten tot wij succesvol zijn.

Wij weten niet alleen zeker dat het mogelijk is. Wij handelen er naar. Iedere ochtend weer. We worden wakker met die ene mooie droom: over 10 jaar hoeft niemand meer dood te gaan aan kanker. We hebben het antwoord gevonden. Door met elkaar de schouders er onder te zetten en nooit op te geven. Wetenschappers, artsen, farmaceuten en patiënten. Vooral patiënten. Zij geven de richting en bieden ons de motivatie. Het gaat er uiteindelijk om dat de patiënten en hun dierbaren er beter van worden. Dan is het goed.

De overtuiging van het succes maakt ons sterk. Bas Mulder maakt mij sterk. Ik zal nooit rusten voor het antwoord gegeven wordt op de vraag waarom ik met dezelfde ziekte als Bas, leef en waarom hij dood is. Dat antwoord kan ik niet geven. Dat komt van de wetenschap. Zij zijn de sleutel tot het antwoord op deze vraag. Daarna zullen artsen het antwoord omzetten in de best denkbare behandeling. De patiënten met de ziekte van Bas zullen er baat bij hebben. Zij leven en zullen samenleven. Dat is de essentie van leven: samenleven. Dan is het goed. Dan is er rust.

Bekijk hier de hele uitzending.